राजनीतिक अराजकताले देशको भविष्य संकटमा

विचारको राजनीति हराउँदै, अराजकताको राजनीति हावी

जब राजनीति अराजक बन्छ, राष्ट्रको भविष्य संकटमा पर्छ

गाली र द्वेषको राजनीति: लोकतन्त्रका लागि बढ्दो चुनौती

 

 राजनीतिक असहिष्णुताले कमजोर बन्दै राष्ट्रिय एकता

नीतिभन्दा अपशब्दको राजनीति: समाज कुन दिशातर्फ?

सामाजिक सञ्जालमा बढ्दो राजनीतिक अराजकता, लोकतान्त्रिक संस्कृतिमाथि चुनौती

राजनीति राष्ट्र निर्माणको आधार कि अराजकताको माध्यम?

राजनीतिक अराजकताले सिङ्गो देशलाई अराजकतर्फ धकेल्दै

काठमाडौं। राजनीति कुनै पनि राष्ट्रको भविष्य निर्धारण गर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण माध्यम हो। राज्य सञ्चालनको नीति निर्माण, संविधान र कानुन निर्माण, विकासका योजना तर्जुमा, आर्थिक समृद्धिको मार्गनिर्देशन, राष्ट्रिय सुरक्षा, सामाजिक न्याय, सुशासन र नागरिकको अधिकार सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी राजनीतिक नेतृत्वकै काँधमा हुन्छ। त्यसैले राजनीति जति परिपक्व, जिम्मेवार, नैतिक र जनउत्तरदायी हुन्छ, राष्ट्र त्यति नै स्थिर, समृद्ध र सभ्य बन्दै जान्छ।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा देखिएको असहिष्णुता, कटुता, व्यक्तिगत आरोप–प्रत्यारोप, गालीगलौज, अपशब्द र सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलाइने घृणात्मक अभिव्यक्तिले स्वस्थ राजनीतिक संस्कृतिमाथि गम्भीर चुनौती खडा गरेको छ। विचार र नीतिको बहस हुनुपर्ने स्थानमा व्यक्तिमाथि आक्रमण, चरित्रहत्या र उत्तेजना फैलाउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखिन्छ। यसले लोकतन्त्रको मर्मलाई कमजोर बनाउने मात्र होइन, समाजमा विभाजन र अविश्वासको वातावरण सिर्जना गर्ने जोखिम पनि बढाएको छ।

लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा हरेक नागरिकलाई आफ्नो राजनीतिक विचार राख्ने, कुनै पनि दलको सदस्य बन्ने, कुनै नेताको समर्थन वा आलोचना गर्ने अधिकार हुन्छ। यो संविधानले सुनिश्चित गरेको मौलिक स्वतन्त्रताको हिस्सा हो। तर स्वतन्त्रताको अर्थ अर्काको विचारमाथि अपमान, घृणा वा हिंसात्मक भाषा प्रयोग गर्ने छुट होइन। लोकतन्त्रको शक्ति बहुल विचारको सम्मान, संवाद र सहिष्णुतामा निहित हुन्छ।

सामाजिक सञ्जालले नागरिकलाई आफ्ना धारणा व्यक्त गर्ने सहज माध्यम दिएको छ। तर यही माध्यमको दुरुपयोग हुँदा तथ्यभन्दा अफवाह, तर्कभन्दा आवेग, बहसभन्दा गाली र विचारभन्दा द्वेष हावी हुने अवस्था देखिँदै गएको छ। फरक मत राख्ने नागरिकलाई शत्रुका रूपमा चित्रण गर्ने, राजनीतिक असहमतिलाई व्यक्तिगत दुश्मनीमा बदल्ने र सामाजिक सम्बन्धलाई नै प्रभावित पार्ने प्रवृत्ति समाजका लागि चिन्ताजनक बन्दै गएको छ।

राजनीतिक दलहरू लोकतन्त्रका आधारस्तम्भ हुन्। उनीहरूले जनतालाई नीति, कार्यक्रम, दृष्टिकोण र विकासको स्पष्ट मार्गचित्र प्रस्तुत गर्नुपर्छ। तर यदि राजनीतिक प्रतिस्पर्धा नीति र कार्यसम्पादनभन्दा बाहिर गएर केवल विरोध, उत्तेजना, अपमान र विभाजनमा सीमित हुन्छ भने त्यसको नकारात्मक असर राज्यका सबै निकायमा पर्न थाल्छ। सुशासन कमजोर हुन्छ, विकासका कार्यक्रम प्रभावित हुन्छन्, प्रशासनिक संयन्त्रमाथिको जनविश्वास घट्छ र अन्ततः नागरिकमा निराशा बढ्दै जान्छ।

युवा पुस्ता समाजको भविष्य हो। तर उनीहरूले राजनीतिक चेतनाभन्दा राजनीतिक कट्टरता, तथ्यभन्दा भ्रम र सभ्य संवादभन्दा अपशब्द सिक्न थाले भने त्यसको असर आगामी पुस्तासम्म पुग्न सक्छ। लोकतान्त्रिक संस्कार पुस्तान्तरण हुनुपर्ने समयमा अराजक राजनीतिक संस्कृतिको विस्तार हुनु राष्ट्रिय चिन्ताको विषय हो।

राजनीतिक असहमति लोकतन्त्रको स्वाभाविक विशेषता हो। तर असहमति शत्रुता बन्नु हुँदैन। आलोचना तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ, विरोध सभ्य हुनुपर्छ र प्रतिस्पर्धा जनताको हितका लागि हुनुपर्छ। लोकतन्त्रको सुन्दरता यही हो कि फरक विचार भएका नागरिक पनि एउटै राष्ट्रका समान अधिकारयुक्त सदस्यका रूपमा एकअर्काको सम्मान गर्दै अघि बढ्न सक्छन्।

राष्ट्र निर्माणको यात्रा केवल सरकारको जिम्मेवारी होइन। राजनीतिक दल, नेता, कार्यकर्ता, नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम र आम नागरिक सबैको साझा उत्तरदायित्व हो। यदि राजनीति नै अराजकताको माध्यम बन्न थाल्यो भने त्यसले कानुनको शासन, सामाजिक सद्भाव, लगानीको वातावरण, आर्थिक विकास र राष्ट्रिय एकतालाई समेत कमजोर पार्न सक्छ।

आज आवश्यक परेको कुरा गालीको राजनीति होइन, संवादको राजनीति हो; द्वेषको राजनीति होइन, सहकार्यको राजनीति हो; भ्रमको राजनीति होइन, तथ्य र उत्तरदायित्वको राजनीति हो। राजनीतिक प्रतिस्पर्धा राष्ट्र निर्माणका नीति, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, कृषि, उद्योग, सुशासन र आर्थिक समृद्धिका एजेन्डामा केन्द्रित हुन सके मात्र लोकतन्त्रप्रतिको जनविश्वास बलियो बन्न सक्छ।

राजनीतिक दलहरू र तिनका समर्थकहरूले पनि लोकतान्त्रिक मर्यादा, संविधानको भावना र सभ्य राजनीतिक संस्कृतिलाई आत्मसात् गर्नु आजको आवश्यकता हो। विचार फरक हुन सक्छ, दल फरक हुन सक्छन्, तर देश एउटै हो। राष्ट्रको हितभन्दा माथि कुनै दल, कुनै नेता वा कुनै व्यक्तिगत स्वार्थ हुन सक्दैन।

राजनीति राष्ट्र निर्माणको माध्यम हो, राष्ट्र विभाजनको होइन। जब राजनीति मर्यादित हुन्छ, लोकतन्त्र बलियो बन्छ; जब राजनीति अराजक बन्छ, त्यसको असर सिङ्गो देशले भोग्नुपर्छ। त्यसैले आजको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता जिम्मेवार राजनीति, सभ्य संवाद, कानुनको सम्मान र राष्ट्रिय हितलाई सर्वोपरि राख्ने राजनीतिक संस्कृतिको विकास हो।